Een gratis basisboek over hoogbegaafdheid: wat haal je eruit als professional?

Recent verscheen het gratis te downloaden Basisboek HB voor po en vo, een omvangrijke publicatie rond hoogbegaafdheid in het basis/primair en secundair/voortgezet onderwijs (van Gerven et al., 2025). Het boek bundelt bijdragen van verschillende auteurs en probeert een breed overzicht te geven van signalering, begeleiding, onderwijsaanpassingen en beleid rond cognitief sterk functionerende leerlingen.

Misschien is het ook wel zo’n boek dat zich perfect leent voor de zomer: niet noodzakelijk om van begin tot eind lineair te lezen, maar om in te grasduinen, hoofdstukken uit te kiezen die aansluiten bij je eigen praktijk, filmpjes te bekijken en nieuwe ideeën op te doen voor het komende schooljaar.

Een nieuw gratis basisboek over hoogbegaafdheid in po en vo

Mijn eerste indruk? Het boek wil duidelijk exhaustief zijn. Het bevat een grote hoeveelheid informatie, verwijzingen naar podcasts, kaders, reflectievragen, oefeningen, vignetten en aanvullende materialen. Voor sommige lezers zal die rijkdom net een meerwaarde zijn: er valt ontzettend veel te ontdekken en het boek biedt heel wat invalshoeken, perspectieven en concrete materialen om verder mee aan de slag te gaan.

Wat ik sterk vind, is dat het boek duidelijk probeert de brug te slaan tussen theorie en praktijk. Het blijft niet hangen in abstracte modellen, maar koppelt veel inzichten aan concrete voorbeelden, casussen en toepassingen voor de klaspraktijk. Ook de aanwezigheid van oefeningen en reflectiemomenten kan helpend zijn voor scholen die met een team rond hoogbegaafdheid willen nadenken.

Tegelijk roept het bij mij ook de vraag op hoeveel informatie onderwijsprofessionals vandaag nog kunnen verwerken. Sommige hoofdstukken lezen erg vlot en helder, terwijl andere sterk academisch aanvoelen, met veel referenties en uitgebreide zijsporen. Daardoor vraagt het boek behoorlijk wat inspanning van de lezer. Soms merk je hoe moeilijk het is om tegelijk volledig én toegankelijk te willen zijn.

Misschien ligt daar ook een spanningsveld dat veel professionals zullen herkennen: wanneer een publicatie zo veel mogelijk perspectieven, tools en stemmen wil meenemen, wordt het geheel automatisch complexer. Voor sommige lezers is dat verrijkend, voor anderen kan het overweldigend aanvoelen. Zeker leerkrachten die snel op zoek zijn naar heldere handvatten voor hun dagelijkse praktijk, zouden soms kunnen verdwalen in de hoeveelheid informatie.

Waar dit boek echt meerwaarde biedt

Dat neemt niet weg dat er inhoudelijk veel waardevolle stukken in het boek zitten. Het hoofdstuk Van kenmerken naar kansen vond ik persoonlijk bijzonder sterk. De visie daarin sluit nauw aan bij hoe wij binnen Hoogbloeier® kijken naar signalering en begeleiding. We vertrekken vanuit cognitieve leerkenmerken om begaafdheid te herkennen, maar gebruiken diezelfde kenmerken ook als basis om onderwijsaanpassingen vorm te geven. Niet vanuit labels, maar vanuit onderwijsbehoeften.

Een leerling die snel leert, heeft bijvoorbeeld nood aan verkorte instructie of compacting. Een leerling die nood heeft aan complexiteit, heeft baat bij verdieping, transferopdrachten of open probleemstellingen. Tegelijk blijven ook niet-cognitieve factoren belangrijk: een hoogsensitief kind kan nood hebben aan een rustige werkplek of een koptelefoon. Onderwijsbehoeften ontstaan dus steeds in interactie tussen leerling en context. Ik vind het sterk dat dit hoofdstuk die nuance bewaart.

Ook positief vond ik dat het boek aandacht heeft voor nuance en dat het probeert weg te blijven van simplistische stereotypen over hoogbegaafdheid. Het erkent de diversiteit binnen deze groep leerlingen en maakt duidelijk dat er niet één profiel of één aanpak bestaat. Dat sluit goed aan bij de evolutie die we vandaag ook breder zien binnen onderwijs en zorg: weg van vaste hokjes, meer aandacht voor dynamiek en afstemming.

Daarnaast waardeer ik dat er ook Vlaamse referenties en bronnen verwerkt zijn. Dat maakt het breder toepasbaar voor lezers buiten Nederland. Anderzijds blijft het taalgebruik, schoolsysteem en de terminologie wel sterk Nederlands georiënteerd, wat voor Vlaamse lezers soms wat extra vertaalslag vraagt.

Tussen volledigheid en leesbaarheid

Wat me verder opviel, is hoe groot de verschillen in schrijfstijl tussen de hoofdstukken zijn. Dat is logisch binnen een verzamelwerk met meerdere auteurs, maar het maakt de leeservaring soms wisselend. Sommige hoofdstukken zijn heel toegankelijk en direct bruikbaar, andere voelen eerder academisch of theoretisch aan. Persoonlijk had ik soms het gevoel dat bepaalde stukken sterker zouden worden door meer focus en eenvoud. Niet omdat de inhoud niet waardevol is, maar omdat helderheid soms net helpt om inzichten sneller ingang te laten vinden in de praktijk.

Het boek zal wellicht niet het soort publicatie zijn dat je in één ruk uitleest. Daarvoor is het te omvangrijk en te rijk gevuld. Maar net daarom kan het misschien interessant zijn als naslagwerk: een boek waarin je gericht grasduint, hoofdstukken selecteert of inspiratie opdoet rond specifieke thema’s.

Voor scholen, zorgcoördinatoren, plusklasleerkrachten en begeleiders die zich verder willen verdiepen in hoogbegaafdheid, bevat het boek zonder twijfel veel interessante inzichten en aanknopingspunten. Misschien hoeft het ook niet perfect lineair gelezen te worden, maar mag het vooral dienen als een grote inspiratiebron waaruit je haalt wat aansluit bij jouw context en onderwijspraktijk.

Wat zeker ook de moeite loont, is om naast het boek zelf de bijhorende website te bekijken. Daar vind je heel wat extra materialen terug, zoals filmpjes, opdrachten, tools, verdiepende informatie en aanvullende praktijkmaterialen die het boek nog bruikbaarder maken voor onderwijsprofessionals. Net die combinatie van boek én online ondersteuning maakt het project bijzonder rijk en ambitieus.

Wie graag zelf een kijkje neemt, kan het boek gratis downloaden via de website van de auteurs. Een gedrukte versie is eveneens beschikbaar:

Referenties

• van Gerven, E., Zonneveld, R., Oosterveen, N. Dekkers, A., & den Boer, Y. (2025). Basisboek (Hoog)begaafdheid voor po en vo. Kansrijk onderwijs vanuit een inclusieve gedachte voor leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid. Kenniscentrum Hoogbegaafdheid.

Copyright © 2026 Dr. Sabine Sypré – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.