Wanneer hoogbegaafde volwassenen vastlopen in de hulpverlening

In de begeleiding van hoogbegaafde volwassenen komt vaak dezelfde zoektocht naar voren: meer rust in het hoofd, een betere balans tussen werk en privé en het maken van bewuste loopbaankeuzes. Tegelijk ervaren velen een duidelijke mismatch met hun omgeving. Ze voelen zich niet begrepen, ervaren zich als een buitenbeentje of zoeken intens naar zingeving en impact. Dat gaat niet zelden gepaard met zelftwijfel, een verminderd zelfvertrouwen en een lagere zelfwaardering.

Een herkenbaar patroon bij hoogbegaafde hulpzoekers

Dit patroon zien we breder terug in de zorgpraktijk. Hoogbegaafde volwassenen vormen een uitdagende groep cliënten. Niet omdat ze “moeilijk” zijn, maar omdat hun cognitieve complexiteit, autonomie en analytische scherpte een hulpverlener vragen die stevig in zijn schoenen staat.

Veel van deze cliënten hebben al een traject achter de rug. Soms meerdere. Ze kregen diagnoses, volgden therapieën, deden wat van hen gevraagd werd. Ze hebben zich verdiept in het label, literatuur gelezen over ADHD, autismespectrumstoornissen, burn-out, PTSS of depressie. Sommigen omarmen het label, anderen verzetten zich ertegen. En toch bleef er een onderliggend gevoel: er klopt iets niet in hoe er naar mij gekeken wordt. Wanneer hoogbegaafdheid niet expliciet wordt meegenomen in de begeleiding, blijven onderliggende patronen vaak bestaan.

Het boek Hoogbegaafde hulpzoekers beschrijft dit treffend (Hoiting & Nauta, 2022). Hoogbegaafde cliënten die hulp zoeken in de mentale gezondheidszorg krijgen niet altijd de hulp die bij hen past. Niet uit onwil, maar door een gebrek aan specifieke kennis en ervaring rond hoogbegaafdheid bij volwassenen. Vragen als “Waarom begrijpt mijn hulpverlener mij niet?” of “Klopt mijn diagnose wel?” zijn dan ook geen uitzonderingen. Veel cliënten vinden het dan ook moeilijk om een hulpverlener te vertrouwen en testen de hulpverlener eerst uit. 

Het boek van Lukien Hoiting en Noks Nauta brengt een noodzakelijk en lang onderbelicht perspectief onder de aandacht: hoogbegaafde volwassenen die vastlopen en hulp zoeken binnen de geestelijke gezondheidszorg. Het uitgangspunt is helder: hoogbegaafdheid op zich is geen stoornis, maar een gebrek aan herkenning en vooral passende afstemming kan leiden tot misdiagnoses, ineffectieve hulpverlening en langdurig psychisch lijden. Het boek toont hoe de therapeutische relatie onder druk komt wanneer er geen gedeeld begrip is van hoe iemand denkt.

Hoogbegaafde cliënten kunnen een hulpverlener ervaren als te traag in begrip, te star of protocolmatig, onvoldoende vernieuwend in denken, oppervlakkig in analyse of te snel concluderend. Dat betekent niet dat de hulpverlener onbekwaam is. Het wijst vaak op een mismatch in cognitief tempo, abstractieniveau of behoefte aan autonomie, waardoor de cliënt zich niet volledig gezien of gevolgd voelt in zijn manier van denken.

Voor zorgprofessionals is dit geen verwijt, maar een uitnodiging tot verfijning. Interventies werken pas wanneer de werkrelatie stevig staat. En die werkrelatie vraagt, bij hoogbegaafde volwassenen, vaak expliciete erkenning van hun manier van denken maar evengoed een andere manier van begeleiden, van coachen.

Coaching afgestemd op hoogbegaafd functioneren

Wanneer cognitieve complexiteit onvoldoende wordt meegenomen, ontstaat snel een mismatch. Gedrag wordt dan geïnterpreteerd als weerstand, motivatieprobleem of rigiditeit, terwijl het soms gaat om onderstimulatie, een gebrek aan autonomie of een te laag cognitief tempo in begeleiding.

Precies daar kan afgestemde coaching een cruciale rol spelen. Het helpt hoogbegaafde profielen om hun unieke potentieel te erkennen en te benutten, en om beter om te gaan met perfectionisme, faalangst en sociale uitdagingen. Daarnaast ondersteunt coaching bij het verkrijgen van inzicht in denkpatronen, het ontwikkelen van zelfacceptatie en het vinden van een duurzame werk-privébalans.

Belangrijke coachingthema’s bij hoogbegaafdheid zijn onder meer:

• Inzicht en zelfacceptatie: leren erkennen dat “anders zijn oké is” en het onderscheiden van aangeleerd gedrag en intrinsieke eigenschappen.

• Loopbaanontwikkeling: ondersteuning bij het vinden van betekenisvol werk en het omgaan met de uitdagingen van passende werkcontexten.

• Emotionele en sociale ondersteuning: begeleiding bij perfectionisme, faalangst en het creëren van verbinding met anderen.

• Omgaan met vastlopen: praktische handvatten bij motivatieproblemen, weerstand tegen autoriteit en snelle cognitieve ontwikkeling.

• Praktische groeistrategieën: omgaan met verschillen in werktempo, realistische doelen stellen en het bewaken van een gezonde balans.

Coaching biedt een veilige ruimte voor reflectie en groei en draagt bij aan meer welzijn en effectiever functioneren. Gespecialiseerde begeleiding maakt hierbij een wezenlijk verschil: een coach met ervaring in hoogbegaafdheid kan dieper begrip tonen, wat essentieel is voor vertrouwen en duurzame verandering.

Wat vraagt dit van zorgprofessionals?

Voor therapeuten, psychologen en coaches betekent dit niet dat ze hun volledige werkkader moeten loslaten. Wel dat ze alert blijven voor cognitieve complexiteit als verklarende factor. Interventies werken pas wanneer de werkrelatie stevig staat en die werkrelatie vraagt bij hoogbegaafde volwassenen vaak expliciete (h)erkenning van hun manier van denken.

Wanneer iemand zich voor het eerst écht begrepen voelt in hoe zijn of haar brein werkt, vermindert vaak de zelftwijfel. En precies daar ontstaat ruimte voor verandering.

Voor zorgprofessionals die merken dat klassieke kaders soms onvoldoende aansluiten bij hoogbegaafde volwassenen, kan verdere verdieping helpend zijn.

Binnen het partnernetwerk van Hoogbloeier® biedt Isabelle Van de Vijver, samen met twee collega’s, opleidingstrajecten aan rond coaching van hoogbegaafde volwassenen. Deze trajecten vertrekken vanuit praktijkervaring én wetenschappelijke onderbouw, met aandacht voor identiteit, motivatie en duurzame inzet van talent.

Opleidingen voor professionals

Hoogbloeier – Praktisch aan de slag met coaching technieken bij hoogbegaafde volwassenen

Voor professionals, therapeuten en coaches

Een opleiding gericht op het praktisch toepassen van coachingtechnieken en -methodieken bij hoogbegaafde volwassenen.

• Data: Nog te bepalen in de loop van academiejaar 2026-2027

• Docenten: Isabelle Van de Vijver & Katrien Bartholomeussen

• Meer info: https://www.hoogbloeier.be/nl/agenda-professionelen

Sofro Balance & 2boots – De kunst van coachend begeleiden

Voor ouders, leerkrachten, therapeuten en coaches

Een vijfdaagse opleiding rond effectief communiceren en het voeren van coachende gesprekken, met aandacht voor omgaan met weerstand en het benutten van talent. Zowel beginners als ervaren begeleiders zijn welkom.
Elke opleiding dag heeft een eigen thema, zoals communicatie, relatieopbouw, waarderen, confronteren en inspireren.

• Data: 24 & 25 april, 22 & 23 mei, 19 & 27 (extra certificatie dag) juni 2026

• Docenten: Isabelle Van de Vijver & Peter Massy

• Meer info: https://www.2boots.be/training-coachend-begeleiden

Referenties

• Hoiting, L., Nauta, N. (2022). Hoogbegaafde hulpzoekers. Wanneer je er zelf niet uitkomt. IHBV.

Copyright © 2026 Dr. Sabine Sypré – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.