Leerervaringen van Tai Chi: lessen in differentiatie voor hoogbegaafden

Sabine Sypré van Hoogbloeier® herwerkte voor ons onderstaand artikel uit 2017:

Hoe een Tai Chi-les je begrip kan bijbrengen voor hoogbegaafde leerlingen

Altijd op zoek naar nieuwe uitdagingen, wilde ik iets compleet nieuws leren. Iets dat niet cognitief was, niet gericht op kennis, maar iets om te doen, iets lichamelijks. Een nieuwe sport was echter geen optie vanwege mijn ervaringen met competitievolleybal. Een echte sport met training en competitie is niet meer aan mij besteed. Ik ga voortdurend over mijn grenzen omdat ik niet gemakkelijk opgeef, maar mijn lichaam kan dat niet meer aan. "Misschien is yoga iets voor jou!" suggereerde een vriendin die al jaren yogalessen volgt, maar dat sprak me niet aan omdat er te weinig beweging in zat. "Het zou goed zijn om meer tot rust te komen in je drukke leven," voegde ze eraan toe, maar ik had er geen zin in. Ik had al een mindfulnessreeks gevolgd en daar veel aan gehad, maar yoga trok me echt niet aan.

Ik had net het boek "The Art of Learning" gelezen, geschreven door Josh Waitzkin, een voormalig schaakkampioen die plotseling stopte met schaken en iets compleet nieuws wilde leren. Misschien ken je de film "Searching for Bobby Fischer", die gaat over Waitzkins jeugd wanneer hij schaken ontdekt en uitgroeit tot junior-kampioen? Als jongvolwassene stortte hij zich op tai chi en vond het fijn om weer een beginner te zijn. Hij documenteerde zijn ervaringen in het boek en observeerde vooral hoe je iets nieuws leert. Daar gaat het boek over: zijn leerproces, zijn falen en doorzettingsvermogen, en hoe hij ook expert werd in vechtkunst en opnieuw wereldkampioen werd in tai chi.

Dit boek moedigde me aan om tai chi beter te leren kennen, want ik kende het alleen uit films waarin een groep mensen in het park gracieuze, langzame bewegingen maakte. Ik zocht op internet en las dat tai chi een oude Chinese wijsheid is met als doel zowel fysiek als geestelijk in balans te komen. "Dat klinkt goed," dacht ik en las verder. Er wordt veel nadruk gelegd op het waarnemen en bewust zijn van alle sensaties in ons lichaam. "Het lijkt op mindfulness, mooi!" dacht ik en ging verder met surfen. Er zijn verschillende tai chi-stijlen, gebaseerd op verschillende vormen. De vormen, eigenlijk langzame bewegingen, worden in een laag tempo en op een zeer ontspannen manier uitgevoerd, waardoor ze gemakkelijk aan te leren zijn en toegankelijk zijn voor oudere en minder atletische mensen. "Precies iets voor mij," dacht ik en schreef me in voor een reeks lessen op maandagochtend, ideaal om de werkweek volledig ontspannen te beginnen. Elke week een uur en een kwartier rustig bewegen zou me goed doen, dacht ik.

Tussen beginners en gevorderden: de valkuilen van een langzaam leerproces

Tijdens de eerste les bevond ik me in een zaaltje met ongeveer vijftien mensen, voornamelijk ouderen. Veel van hen waren al met pensioen en konden op maandagochtend komen. Een aantal van hen volgde al voor de tweede keer de beginnerscursus. De twee begeleiders, een man en een vrouw, namen de tijd om ons op ons gemak te stellen. We zouden de korte vorm van de Yang-stijl met 37 bewegingen leren gedurende dit schooljaar, gemiddeld twee bewegingen per les. Maar tijdens de eerste les kwamen we nog niet aan bewegingen toe. We leerden buikademhaling, ontspannen staan en de beginpositie. Dat was het. En nu thuis oefenen. "Ja, natuurlijk, dat zal ik zeker doen," zei ik vol goede voornemens, maar uiteindelijk kwam er niets van terecht. Geen tijd, geen ruimte, er niet aan gedacht.

Dus ja, de volgende week weer naar de les en vooral zwijgen als ze vragen of je veel hebt geoefend. Maar tot mijn grote verbazing herinnerde ik me alles wat we de vorige week hadden geleerd nog heel goed, in tegenstelling tot andere mensen die, ondanks oefening, nog steeds herhaling nodig hadden. Dus ja, de motivatie om te oefenen was er helemaal niet. Als we alles telkens zo vaak herhalen in de les, hoef ik niet eens te oefenen, dan lukt het toch wel. En zo ging het maar door, les na les, zonder oefenen en toch bijblijven. Ik denk dat ik één keer geoefend heb, toen ik alleen op congres was, in mijn hotelkamer. Daar werd ik niet gestoord door één van mijn kinderen en had ik anders toch niet veel te doen tussen de lezingen door. Maar die ene keer was weer voldoende om de volgende paar lessen aan te kunnen.

Tot ik aan het einde van de lessenreeks één les miste. En ik de week daarna niet meer meedeed. Het aantal bewegingen werd nu wel heel erg veel en de laatste weken werden de laatste vormen sneller gegeven om toch maar alle 37 bewegingen aangeleerd te krijgen. Nu begreep ik pas dat ik in dezelfde val was gelopen waar zoveel hoogbegaafde leerlingen ook in trappen. Het was te gemakkelijk in het begin, het werd veel te traag aangeboden, er werd naar mijn gevoel eindeloos herhaald. Oefenen was daardoor niet nodig. En op het moment dat het serieus werd, was mijn motivatie en enthousiasme aanzienlijk gedaald en gaf ik op. Ik ben de laatste drie lessen niet meer geweest...

De behoeften van een snelle leerling: een les in aanpassing en begrip

Wat had ik dan nodig? Om te beginnen een groep mensen die net zo snel leren als ik. Een begeleider die dat doorhad. Minder herhalingen. In ieder geval niet herhalen wat ik al onder de knie had. Een sneller leertempo en dus meer dan twee bewegingen per les aanleren. Aanmoediging om thuis te oefenen, maar er vooral voor zorgen dat het niet vanzelf lukt zonder inoefenen. De hele vorm vooraf tonen en steeds weer tonen waar het naartoe gaat, in plaats van twee bewegingen per keer en zo op te bouwen. Kennis over tai chi tussendoor, over de geschiedenis ervan, over verschillen en overeenkomsten met andere (vecht)sporten en meditatie.

En dat is wat je als leerkracht kunt leren van mijn verhaal. Zet kinderen met hetzelfde niveau samen voor een vak (niveaugroepering). Begrijp hoogbegaafde leerlingen. Schrap alles wat herhaling is. Kijk wat ze al onder de knie hebben en schrap de inoefening ervan (compacteren). Laat ze in een hoger tempo leren (versnellen). Zorg ervoor dat de leerstof voor hen complexer is (verdieping). Geef grotere pakketten voor een toets. Moedig hen aan om thuis te oefenen, maar zorg ervoor dat ze niet goed kunnen scoren op de toets als ze niet hebben geoefend. Toon vooraf waar je met de leerstof naartoe wilt (top-down) en ga dan pas stap voor stap opbouwen. Maak verbindingen met andere leerstof en associeer met andere domeinen (verbreden).

Wat mij betreft... tai chi is niet aan mij besteed. Tenminste niet op de manier waarop het mij werd aangeleerd. Misschien ooit nog eens... als de motivatie terugkomt.

Copyright © 2024 Sabine Sypré – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.