13 februari 2026
Geen radar voor hoogbegaafdheid: wat zorgprofessionals wél kunnen herkennen
Met veel schroom vroeg ik aan een van de personen die ik begeleidde op professioneel vlak ‘iets’ te schrijven voor de nieuwsbrief voor volwassenen.
Ik kan je zeggen: wat ben ik blij dat ik dat gevraagd heb! De getuigenis is zo verhelderend!
Voor mij blijft het moeilijk om te benoemen hoe anders het loopt bij zo’n ‘anders bedraad brein’. Ik blijf bewust weg van het woord ‘hoogbegaafd’, want daar zit en blijf voor veel mensen felle weerstand op.
Hoogbegaafdheid bij volwassenen is niet zichtbaar aan gedrag alleen. Zorgprofessionals herkennen hoogbegaafde volwassenen vooral via terugkerende patronen in denken, werken en vastlopen, niet via een ‘radar’ of eenduidige gedragskenmerken.
Vastlopen bij hoogbegaafde volwassenen ontstaat vaak door een structurele mismatch tussen cognitieve complexiteit en context. Wanneer werk betekenisvol en uitdagend is, functioneren zij sterk; bij rigiditeit, trage processen en gebrek aan autonomie neemt motivatie en welbevinden af.
Effectieve begeleiding van hoogbegaafde volwassenen start bij (h)erkenning van het cognitieve profiel. Door hun manier van denken serieus te nemen, kunnen zorgprofessionals gerichte ondersteuning bieden die leidt tot meer rust, veerkracht en duurzame inzet van talent.
Bestaat er een radar om cliënten met een hoogbegaafd brein op te pikken?
Je ziet het niet als iemand binnenwandelt. De ene sluipt stil of zelf wat verlegen binnen. De andere heeft net een zelfzekere tred. Er is geen radar om op basis van gedrag iemand te ‘labelen’.
En toch durf ik zeggen dat je ‘patronen’ kan zien, dingen kunt herkennen. Het gaat vaak over mensen die ondersteuning zoeken omdat het functioneren (blijft) fout lopen. Vaak vertellen ze een verhaal waarin de tijdslijn zeer grillig en onvoorspelbaar lijkt, maar op een manier ook weer voorspelbaar.
Het gaat even goed met hen. De professionele uitdaging is even interessant, relevant en plezant. Er is veel ruimte om hun eigen ding te doen. En dan plots...wordt het zonder objectieve verklaring steeds saaier. Het gaat te traag. Iemand in het bedrijf vindt dat er genoeg gefreewheeld is. Het systeem, de handtekeningen en de datums worden belangrijker dan het proces. Creëren en het van betekenis zijn, wordt minder belangrijk. En hop, de betrokkene trekt naar een volgend, liefst heel ander en nog complexer project....
Na een aantal gelukte en minder gelukte projecten en samenwerkingen kloppen ze bij je aan. “Het zal wel aan mij liggen”, hoor je dan vaak in hun eerste verhaal. Ze komen, soms bijna met tegenzin bij een hulpverlener. Want wat kan die nog doen? De geijkte oefeningen en POP’s dienen te worden ingevuld. “Saai en voorspelbaar”, denkt de betrokkene. “Maar ja, ik zal dit maar doen zeker om de coach/psycholoog het gevoel te geven dat hij/zij de job goed doet. Want ‘niemand’ lijkt mij te begrijpen, dus zal ik mij ook hier maar conformeren…”
Steevast start ik, als coach met toch wel wat vragen te stellen rond het cognitief functioneren. En even steevast antwoorden ze ja. En toch. Om een of andere reden raakt het hen niet. Want voor hen is ‘het toch normaal’ dat je patronen ziet bij een ‘quick scan’. Dat je snel met een hele reeks oplossingen op de proppen komt. Dat je bij een dossier dat interessant is, snel veel informatie sorteert en de aanpak zo goed als meteen klaarzit.
Dat verandert pas als je op een ander niveau vragen begint te stellen. En vertrekt vanuit (h)erkenning. Dat het lastig is om gezien te worden als iemand voor wie het nooit goed genoeg is. Om steeds weer tegen een ‘ja, maar’ aan te lopen als je oplossingen ziet en aanreikt. Dat het pijn doet om te zien dat postjes en ego’s belangrijker zijn dan een nuchtere analyse. Of dat dadendrang wordt beleefd als geldingsdrang. Dat je wordt benoemd als ‘altijd of té kritisch’, terwijl je gewoon het gevoel hebt dat je wil helpen. Of dat je niet goed kunt omgaan met lof, omdat je gewoon geluk had dat je idee werkte.
Als die (h)erkenning indaalt, voel ik als ‘coach’: ‘yes!’ Dan kan ik de gereedschapskist presenteren en ze daarin laten freewheelen. Ik probeer vanuit die (h)erkenning met hen op pad te gaan zodat ze hun ‘ei’ kunnen leggen, hun ding kunnen doen en daarbij accepteren dat anderen het anders zijn.
Ik maak hen duidelijk dat ze met dat inzicht mogelijk meer innerlijke rust kunnen vinden. Wat vrede sluiten met wie ze zijn. Dat ze gaan zien wat ze nodig hebben om te blijven functioneren, om systemen te ontdekken die voor hen wél werken. En zo tegelijkertijd de energie die ze hebben om te creëren en van betekenis te zijn, weer ruimte te geven. In hun belang en dat van hun bedrijf, netwerk en ja, de samenleving….
Hoe kunnen zorgprofessionals hoogbegaafdheid bij volwassenen herkennen zonder te labelen?
Hoogbegaafdheid bij volwassenen herken je niet aan uiterlijk of gedrag, maar aan terugkerende patronen in cognitief functioneren. Zorgprofessionals zien vaak een combinatie van snel denken, complex redeneren, behoefte aan betekenis en vastlopen wanneer de context te weinig uitdaging of autonomie biedt.
Waarom lopen hoogbegaafde volwassenen vaak vast in werk of begeleidingstrajecten?
Vastlopen ontstaat meestal door een mismatch tussen cognitieve complexiteit en de omgeving. Wanneer werk of begeleiding te voorspelbaar, traag of procedureel wordt, vermindert motivatie en ontstaat frustratie. Dit wordt vaak ten onrechte geïnterpreteerd als weerstand of onwil.
Wat vraagt effectieve begeleiding van hoogbegaafde volwassenen in de zorgpraktijk?
Effectieve begeleiding start bij (h)erkenning van het cognitieve profiel. Zorgprofessionals stemmen hun aanpak af op denksnelheid, behoefte aan autonomie en betekenisgeving, en vermijden standaardtrajecten die onvoldoende aansluiten bij hoogbegaafd functioneren.
Steeds meer zorgprofessionals herkennen deze patronen bij hoogbegaafde volwassenen die vastlopen in werk, relaties of zichzelf. Wie hun manier van denken, betekenis geven en functioneren beter wil begrijpen, merkt al snel dat klassieke begeleidingskaders tekortschieten.
Hoogbloeier® biedt opleidingen, studiedagen en verdiepende trajecten voor zorgprofessionals die hun expertise rond hoogbegaafdheid bij volwassenen willen versterken. In onze opleidingen verbinden we wetenschappelijke inzichten met praktijkervaring en reiken we kaders aan die helpen om gedrag nauwkeuriger te duiden, begeleiding beter af te stemmen en duurzame verandering mogelijk te maken.
Copyright © 2026 Katrien Bartholomeeusen – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.
